عنصر "آگاهي " محتواي يك رسالت تاريخي و هميشگي است.

با سلام. در ابتدا مختصری از سوابق خودتان را برای آشنایی بیشتر خوانندگان بفرمایید.

بسم الله الرحمن الرحيم. باسلام و سپاس .من در اول فروردين ماه 1325 در كاشان متولد شدم. تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در كاشان و دانشگاهي را در تهران گذراندم و در سال1347 در آموزش و پرورش معلمي را آغاز كردم. در37سال كاردولتي تدريس در كلاس هاي اول دبستان تا سال آخر كارشناسي دانشگاه را تجربه كردم و در مسئوليت هاي اجرايي از مديريت مدرسه تا مديركلي استان و مشاورت معاون وزير را در كارنامه خوددارم .حدود 10عنوان كتاب و حدود 130مقاله در باره موضوعات گوناگون در مطبوعات كشور نوشته ام .كتاب "پرواز-قطره قصه مي گويد"مجموعه شعري از من در سال انتشار(1354) به عنوان پرتيراژترين كتاب سال كشور شناخته شد .

فکر می کنم بهتر است برای شروع،...                                        ادامه مطلب

فکر می کنم بهتر است برای شروع، این سوال هر چند کلی را بپرسم که شماوضعیت کیفی وزارت آموزش و پرورش را بعد از انقلاب در مقایسه با سال های قبل از آن با توجه به اهداف و شعارهایی که در انقلاب و در این باره مطرح بود چگونه ارزیابی می کنید؟  

حضرت امام خميني (ره) در تاريخ18/6/ 1342 گفتند :"ما در اين مملكت يك وزارتخانه نداشته باشيم؟...بدهيد اين فرهنگ را دست ما . وزير فرهنگ را از ما قرار بدهيد. يك مدتي هم مهلت بدهيد كه ما كار را درست انجام بدهيم..."

اين ايده آرماني را ما در آغاز انقلاب داشتيم . اما متاسفانه كارنامه ما در اين سه دهه نتوانسته گام چندان مثبتي در تحقق اين آرمان بردارد . ما در تعليم و تربيت نسل جوان چندان موفق نبوده ايم .بررسي علل و عوامل فراتر از حوصله اين گفتگوست.

وضعیت معیشتی معلمان تا چه اندازه کلیت اهداف این وزارتخانه را تحت تاثیر قرار داده است؟ به عنوان مثال آیا به نظر شما اعتصابات یکی دو سال پیش معلمان و اقداماتی از این دست در اعتراض به وضعیت حقوقی خود، در تغییرجایگاه و ارزش واقعی معلمان نزدافکار عمومی خصوصا دانش آموزان نقشی داشته است؟

البته وضع معيشتي و مهم تر از آن منزلت اجتماعي معلمان در جامعه ما بسيار بسياركمتر از شان جامعه اسلامي و مقام معلم در اسلام است. تحركات پراكنده و اعتصابات و تحصن ها ها چندان اثري در ارتقاي وضع معيشت و منزلت اجتماعي معلمان نداشت .البته در 8سال دولت اصلاحات حقوق معلمان تقريبا 5/5 برابر شد . ولي :"كفاف كي دهد اين باده ها به مستي ما؟!"

فکر می کنید آفت معلم چیست؟

به نظر من بزرگ ترين آسيب و آفت و ضعف معلمان جامعه ما (مثل ساير اقشار و اصناف) نداشتن يك تشكل و سازمان فراگير است . تاريخ معاصر ما نشان مي دهد هرگاه معلمان متحدا و زير لواي يك تشكل قانوني و فراگير آرمان هاي خود را در چهارچوب اقدامات قانوني پي گرفته اند موفق شده اند . براي مثال معلمان كشور در دهه 40و در سايه حاكميت خفقان ستمشاهي با اعتصابات يك پارچه و فراگير توانستند دولت را ساقط كنند. نخست وزير بعدي (دكترعلي اميني) ضمن پذيرش همه خواست هاي جامعه معلمان حتي شخص وزير (درخشش رئيس باشگاه مهرگان كه رهبري تحركات را بر عهده داشت )را با نظر قاطبه معلمان برگزيد .حضرت امام هم بارها تاكيد مي كردن كه دولت به تنهايي نمي تواند همه كارها را انجام دهد . اقشار و طبقات مردم بايد در قالب تشكل ها "ان.جي.ا "ها و احزاب و انجمن ها متشكل شده اهداف انقلاب و آرمان هاي ملت را تحقق بخشند.

ارتباط معلمان با وزیر آموزش و پرورش به شکل حاضر را کافی و مناسب می دانید یا خیر؟ به عنوان مثال در دولت اصلاحات طرحی به نام پارلمان معلمان پیشنهاد گردید که در آن طی فرآیندی با نظر و مشورت تعدادی از معلمان منتخب، وزیر انتخاب می شد. می خواهیم بدانیم به طور کلی نظر شما در این رابطه چیست؟ یا این تصور بین برخی ها وجود دارد که رئیس آموزش و پرورش در حوزه مدیریتی خودبه عنوان مثال بیشتر نقش ابلاغ کننده دستورات و مصوبات مقامات بالاتر خود را دارد تا تاثیرگذاری روی نیروهای این بخش در حوزه ای که مسئولیت بر عهده دارند.شما چه فکر می کنید؟

البته طرح فوق را كه شما فرموديد مي تواند يكي از راهكارهاي تاثير گذاري اراده معلمان در تصميم سازي ها و تصميم گيري ها باشد. حالا چه اين طرح " پارلمان معلمان " يا هر طرحي كه بتواند نيروي عظيم و پتانسيل بي كران اين قشر انتلكتوئل را بسيج كرده و از اين قدرت متراكم لايزال در راه تحقق ارمان هاي ملت و انقلاب بهره گيرد مطلوب است .

شما خودتان با مدیران زیادی در حیطه آموزش و پرورش کار کرده اید. در این زمینه چه سبکی از مدیریت را بیشتر می پسندید و آن را موفق تر می دانید؟  

يكي از آفت هاي بزرگ سيستم مديريت در كشور ما از جمله در وزارت بزرگ آموزش و پرورش ما "تمركز در تصميم گيري " هاست. بايد به تدريج تمركز موجود را با تفويض اختيار در هم شكست و كانون هاي تصميم سازي را كم كم در همه سطوح توزيع كرد .

شما فکر می کنید سیستمی که الان بر آموزش و پرورش ما حاکم است تا چه اندازه استعدادساز و تا چه مقدار استعدادسوز است؟یا فکر می کنید به عنوان مثال محتوای  کتاب های درسی تا چه اندازه از پویایی و قدرت پاسخ گویی به نیازهای واقعی و پرورش خلاقیت دانش آموزان برخوردار است؟ همینطور نظام ارزشیابی از دانش آموزان؟

بايد روش هاي تدريس و تاليف كتاب هاي درسي به سوي انگيزش قوه خلاقيت و تفكر دانش آموز پيش برود .در تعليم و تربيت اين دانش آموز است كه بايد "فعال " باشد نه در حال "انفعال" .به قول استاد مطهري (ره) : "معلم بايد انديشيدن را بياموزد نه انديشه را ." باز ايشان مي افزايند كه دانش آموز چون تنوري پر از هيزم است. معلم فقط بايد درگيرانه در آن بيندازد . گر گرفتن و شعله ور شدن كار خود دانش آموز است . به ديگر سخن اين معلم و مربي نيستند كه نوجوان را رشد مي دهند . بلكه اين خود كودك است كه بايد با فطرت و هدايت الهي رشد كند . معلم و مربي فقط و فقط زمينه ساز رشد است نه عامل آن .

برخی عقیده دارند بعضی از معلمان بیش از اندازه خودشان را از بقیه اقشار آگاه تر می دانند و به همین اندازه خودرا بی نیاز تر از فراگیری وتوسعه فکر و علم می پندارند. نظر شما چیست؟

البته قشر معلم  يك قشر تحصيل كرده و انتلكتوئل جامعه است . ولي امروزه شدت و افزايش پيشرفت هاي علمي كه از ان به عنوان " انفجار اطلاعات " نام مي برند به حدي است كه هر كسي و هر قشري از جمله معلمان فهيم و فرزانه كشور هر روز نياز به دانش آفزايي و بازآموزي دارند .

جایگاه و احترام معلمان نزد دانش آموزان در این سال ها به نظر شما چگونه بوده است؟ یعنی روند آن رو به بهبود بوده یا نه متاسفانه روندی نزولی را طی کرده است؟ در همین زمینه شیوه تربیتی معلمان را در ارتباط با آنان چگونه ارزیابی می کنید؟

يكي از ويژگي هاي خوب سيستم مكتبخانه اي و سنتي جامعه اسلامي ما رعايت حرمت بسيار والاي استاد و معلم توسط دانش آموز و متربي بود . متاسفانه سيستم جديد آموزش و پرورش مدرن اين خصلت پسنديده را كم كم از ما گرفت . حتي من تكريمي را كه نسبت به استادان و معلمان خود به جا آوردم هرگز از شاگردان خود نديدم ! اين سير تاريخي متاسفانه نشان از كاهش تدريجي شان و منزلت اجتماعي معلم و استاد در جامعه ما دارد !

قدری هم به وضعیت آموزش و پرورش در دولت فعلی بپردازیم. جنابعالی تغییر پی در پی مدیران( که دامنه آن حتی به بازنشستگی اجباری بسیاری از استادان دانشگاه نیز رسیده است)، طرح استیضاح آقای علی احمدی و بازپس گیری آن از سوی مجلس و وضعیت کلی این وزارتخانه را از سال 84 به این طرف چگونه ارزیابی می کنید؟

همه چالش هايي را كه من درباره وضع جامعه معلمان گفتم در اين دولت نيز با شدت بيشتري وجود دارد . دولت فعلي و وزراي منصوب آن متاسفانه شان و شايستگي اين جايگاه بسيار مهم و ارزشي را پاس نداشتند . سياست زدگي مشخصه بارز اين هاست . هر عرصه اي از عرصه هاي مديريت كه دستخوش سياست بازي و سياست زدگي شود ديگر كارايي خود را از دست مي دهد .

چون شما عضو شورای مرکزی انجمن اسلامی معلمان ایران هستید خواستم قدری از وضعیت کنونی این انجمن و کلا تحلیلتان را نسبت به موقعیت NGOها در دولت نهم بدانم.

در جامعه ما وضع همه احزاب و تشكل ها نابسامان و آشفته است . اصولا سيستم " تحزب " در جامعه در حال گذار ما نهادينه نشده است . دولت اصلاحات لااقل در راه نهادينه كردن آن گام هايي بر مي داشت . اما در اين دولت " اصل تحزب " بار شيشه اي شد كه فقط يك ضربه باقي داشت تا "هيچ" شود و....شد !! انجمن اسلامي معلمان از قديمي ترين و اصيل ترين تشكل هاي سياسي-مذهبي وصنفي كشور است. بنيانگذاران آن شخصيت هاي بزرگ كشور و نظام بودند  كه بعضي به شهادت رسيدند و برخي ديگرهمچنان در سنگر انقلاب وفادارانه رسالت خود را انجام مي دهند . اما ْفتي كه انجمن اسلامي معلمان از آن رنج مي برد – مثل هر تشكل قديمي ديگر – فرسودگي و پيري است . اين تشكل به يك پوست اندازي عميق نياز دارد. بايد نسل جوان معلم قدم پيش گذارد و ضمن ارجگزاري به شان و حرمت پيشكسوتان و بنيانگذاران انجمن پتانسيل عظيم فرهنگيان مسلمان ايران را در آن متشكل سازد.

فکر می کنم شما هم با این عقیده بنده موافقید که به طور کلی در جامعه به کار علمی و فرهنگی آنگونه که باید اهمیت داده نمی شود، خصوصا از سوی حاکمیت. از سوی دیگر خیلی ها معتقدند یکی از دلایل مهمی که اصلاح طلبان دچار مشکل شدند این بود که نتوانستند با بدنه اجتماع ارتباط تشکیلاتی قوی بر اساس کار عمیق علمی و پژوهشی داشته باشند. در این میان مجموعه هایی مثل کانون فرهنگی مسجد الحسین(ع) چه نقشی می توانند داشته باشد؟ و کلا اگر بخواهید با توجه به تجربه و آگاهیتان در این زمینه ویژگی های یک مجموعه فرهنگی موفق را نام ببرید چه خواهید گفت؟

من دقيقا با شما هم عقيده هستم كه جامعه ما عميقا و مستمرا به كار فرهنگي – بيش از كار سياسي – نيازمند است . عنصر "آگاهي " محتواي يك رسالت تاريخي و هميشگي است كه وظيفه همه اگاهان و روشنفكران در همه زمان ها و همه زمين ها است كه اين عنصر را در لايه هاي پايين فكري جامعه بگسترند . اين كه چند نفر روشنفكر درهم جمع شوند و به اصطلاح :"خود گويند و خود خندند " هنري نيست. بايد به ميان توده مردم رفت . با همه اقشار جوشيد . پيامبرانه فروتني كرد . زبان همه اقشار را فراگرفت . با همه طبقات كارگران و كشاورزان و بازاريان و رووستاييان و...هم گويش شد . تا بارقه اي از اين شمع "آگاهي " دامن انديشه همه را بگيرد و...

استاد به اواخر مصاحبه نزدیک می شویم. به همین دلیل از شما اجازه می خواهم یک سوال تقریبا خصوصی بپرسم و آن اینکه اگر از شما بخواهیم از یک یا چند نفر که در زندگی و افکار شما خیلی تاثیر گذار بوده اند یادی کنید ازچه کسانی نام خواهید برد؟

من تقريبا پاي منابر و روضه ها بزرگ شده ام . بنابراين هويت فكري و عقيدتي خود را مديون گويندگان و شخصيت هاي مذهبي مي دانم . اما اگر بخواهم از يك فردشاخص نام ببرم هيچ كس چون معلم انقلاب زنده ياد دكترعلي شريعتي نتوانست در ايجاد تحول فكري و عقيدتي من بيش از ايشان اثرگذار باشد .روحش شاد !

در پایان از شما که در این مصاحبه شرکت کردید سپاس گزاری نموده برایتان آرزوی موفقیت می نماییم.